Από τον Edward Jenner στα mRNA εμβόλια... 220 χρόνια επιστημονικού αγώνα.

Από τον Παναγιώτη Γεωργίου, μαθητή του ΛΒ'3.



Η ιατρική στις μέρες μας, με τη βοήθεια πολλών άλλων επιστημών, έχει πάρα πολλά επιτεύγματα να επιδείξει, τα οποία βοηθούν καθημερινά στη βελτίωση της υγείας των πολιτών, τόσο στο κομμάτι της πρόληψης όσο και σε αυτό της θεραπείας. Αν προσπαθήσουμε όμως να ορίσουμε τους σταθμούς της ιατρικής των δύο τελευταίων αιώνων, που καθόρισαν την πορεία της και μαζί και την πορεία όλης της ανθρωπότητας, τότε δύο είναι αυτοί που ξεχωρίζουν: η ανακάλυψη της πενικιλίνης και η ανακάλυψη των εμβολίων. Η ανακάλυψη της πενικιλίνης από τον Alexander Fleming και στη συνέχεια η ανακάλυψη μιας πληθώρας άλλων αντιβιοτικών, έδωσε τη δυνατότητα να θεραπευτούν άνθρωποι από πολλές ασθένειες.


Η ανακάλυψη των εμβολίων προηγήθηκε αυτής των αντιβιοτικών. Πολύ πριν την ανακάλυψη του πρώτο εμβολίου από τον Edward Jenner, υπήρχαν διάφορες πρακτικές ανά τον κόσμο, οι οποίες βασίζονταν στη λογική της φυσικής ανοσοποίησης, δηλαδή στο γεγονός ότι όσοι επιβίωναν από κάποια νόσο θανατηφόρα, στη συνέχεια δεν ξανανοσούσαν.


Στην ιστορία όμως ως πρώτος επιστήμονας που χρησιμοποίησε τον εμβολιασμό θεωρείται ο Βρετανός παθολόγος Edward Jenner. Ο Jenner χρησιμοποίησε υγρό από φλύκταινες αγελάδων για να αντιμετωπίσει την ευλογιά. Αυτή η μέθοδος αποτέλεσε πρόδρομο του δαμαλισμού, που παρουσιάσθηκε από τον Edward Jenner στο βιβλίο του “An Inquiry Into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae” το 1798. Συγκεκριμένα, το 1796 ο Jenner παρατήρησε ότι οι γυναίκες που άρμεγαν τις αγελάδες παρουσίαζαν φυσαλίδες στα χέρια τους (cowpox-δαμαλίτιδα) και δεν νοσούσαν από ευλογιά. Ο λόγος ήταν ότι οι αγελάδες νοσούσαν κι αυτές από τον ιό της ευλογιάς αλλά σε πολύ πιο ήπια μορφή, όποτε κολλώντας τις γυναίκες που είχαν σαν κύρια ενασχόλησή τους το άρμεγμα αγελάδος, οι γυναίκες αυτές πέρναγαν ελαφριά την ευλογιά, εμφανίζοντας φλύκταινες στα χέρια τους, οπότε δεν πέθαιναν, αλλά αποκτούσαν ανοσία. Ο Jenner χρησιμοποίησε το υγρό από τις φυσαλίδες αυτές και εμβολίασε ένα οκτάχρονο αγόρι τον James Phipps. Στη συνέχεια ο Jenner έφερε σε επαφή τον James με άτομα που έπασχαν από ευλογιά και το παιδί δε νόσησε. Το πρώτο εμβόλιο ήταν γεγονός. Τελικά, πέρασαν άλλα 80 χρόνια για να παραχθεί το εμβόλιο του δαμαλισμού, το 1ο στην ιστορία της ανθρωπότητας και να αρχίσει σε διάφορες χώρες ο συστηματικός εμβολιασμός. Από τη λατινική λέξη vacca που σημαίνει αγελάδα προήλθε και η λέξη Vaccine, την οποία αργότερα ο Pasteur χρησιμοποίησε για όλα τα εμβόλια, περνώντας με τον τρόπο αυτό για πάντα στην ιστορία της ανθρωπότητας το πώς ανακαλύφθηκαν τα εμβόλια.


Βασικοί σταθμοί στην πορεία των εμβολιασμών ήταν οι παρακάτω:


• Το 1896 οι Pfeiffer & Kolle στην Γερμανία και ο Wright στην Αγγλία ανοσοποίησαν ανθρώπους με αδρανοποιημένους μικροοργανισμούς τυφοειδούς πυρετού και χολέρας.

• Το 1926 ανακαλύφθηκε το αντικοκκυτικό εμβόλιο με νεκρούς αιμόφιλους του κοκκύτη.

• Το 1961 παράγεται το εμβόλιο Sabin κατά της πολιομυελίτιδας χορηγούμενο από το στόμα που περιέχει εξασθενημένους ιούς.

• Το 1969 γίνεται η παραγωγή του εμβολίου κατά της ερυθράς.

• Το 1976 παρασκευάσθηκε το τριπλό εμβόλιο MMR κατά της ιλαράς, ερυθράς και παρωτίτιδας, το οποίο έγινε υποχρεωτικό για τον ελληνικό παιδικό πληθυσμό με εγκύκλιο το 1989.

• Το 1986 κατασκευάζεται το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β με ανασυνδυασμένο DNA.


Η ανακάλυψη των εμβολίων έσωσε εκατομμύρια ζωές και άλλαξε την ιστορία της ανθρωπότητας. Αυτό περιμένουμε και σήμερα: την απαλλαγή μας από τον αόρατο εχθρό που έχει προκαλέσει την τεράστια υγειονομική κρίση της εποχής μας. Τα πρώτα εμβόλια που εγκρίθηκαν για τον κορωνοϊό στηρίζονται στην επαναστατική μέθοδο του mRNA.



Με βάση την τεχνική αυτή, οδηγίες για τον τρόπο κατασκευής πρωτεϊνών που μοιάζουν αλλά δεν είναι ο ιός, μεταβιβάζονται στα κύτταρα του εμβολιασμένου, δημιουργώντας αντισώματα που τελικά καταπολεμούν τον ιό.


Το mRNA ή αγγελιαφόρο RNA είναι το RNA που μεταφέρει τη γενετική πληροφορία από το DNA στα ριβοσώματα (μικρά κυτταρικά σωματίδια όπου γίνεται η σύνθεση των πρωτεϊνών) για την πρωτεϊνοσύνθεση των κυττάρων. Στα ευκαρυωτικά κύτταρα (με πλήρως σχηματισμένο δηλαδή πυρήνα) όταν το mRNA μεταγράφεται από το DNA υφίσταται επεξεργασία πριν εξαχθεί από τον πυρήνα στο κυτταρόπλασμα (διαδικασία ωρίμανσης). Εκεί συνδέεται με τα ριβοσώματα και μεταφράζεται στην αντίστοιχη πρωτεΐνη με τη βοήθεια του μεταφορικού RNA ή tRNA.


Με απλά λόγια, το mRNA δίνει εντολή στα κύτταρα να παραγάγουν ουσίες αναγκαίες για τη λειτουργία ολόκληρου του οργανισμού.


Στην ουσία τα βασισμένα στην τεχνική αυτή εμβόλια χρησιμοποιούν «κλώνους» mRNA προκειμένου να «ξεγελάσουν» τα κύτταρα να παραγάγουν μια τροποποιημένη μορφή μιας βασικής πρωτεΐνης του κορονοϊού, προκαλώντας έτσι το ανοσοποιητικό σύστημα να αντιδράσει και να καταστρέψει τον πραγματικό ιό. Τα mRNA εμβόλια δεν εισάγουν τον ιό, αλλά μια «φωτοτυπία» με τις οδηγίες μιας πρωτεΐνης του ιού που βρίσκεται στην εξωτερική του επιφάνεια. «Πακετάρουμε» τη «φωτοτυπία» με λιπίδια, για να μη χαθεί και καταστραφεί.


Η βελτιστοποίηση της στοχευμένης συστημικής χορήγησης της πληροφορίας, μέσω ενός mRNAεμβολίου επιτεύχθηκε και με διεπιστημονικές προσεγγίσεις. Συγκεκριμένα το mRNAείναι ενθυλακωμένο σε ένα φιλικό προς το κύτταρο λιπιδικό περίβλημα που έχει αναπτυχθεί χρησιμοποιώντας τεχνογνωσία της νανοτεχνολογίας.


Η διανομή και εφαρμογή των εμβολίων στη χώρα μας ονομάστηκε

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και έχει ήδη ξεκινήσει γεμίζοντάς μας με ελπίδα για ένα 2021 απαλλαγμένο από την πανδημία.

Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Σπυριδούλα Χαδιάρη, Φιλόλογος Λυκείου

 

Αρχισυντάκτης: Παντελής Κάβουρας

 

Συντακτική Επιτροπή: Αριάννα Μαραγκού-Δυοβουνιώτου, Παναγιώτης Γεωργίου, Κυριακή Τσιντικίδου 

Μαθητική Εφημερίδα, © 2020, Εκπαιδευτήρια Δούκα