• shadiari

Για μια Παιδεία Ανθρωπιάς

Αντώνιος Σ. Ψύρης, Φιλόλογος- Ιστορικός, Αναπληρωτής Διευθυντής Εκπαίδευσης Εκπαιδευτηρίων Δούκα


«Σε αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται τους άλλους. Πρέπει να αναζητήσουμε τον Άνθρωπο, όπου κι αν βρίσκεται».

Γιώργος Σεφέρης



Όταν ο αρχαίος φιλόσοφος Διογένηςγύριζε όλη την ημέρα στους δρόμους Αθήνας, κρατώντας ένα φανάρι και λέγοντας το περίφημο «Άνθρωπο ζητώ», πιθανότατα δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι η φράση αυτή θα αποδεικνυόταν τόσο επίκαιρη χιλιάδες χρόνια μετά. Και αυτό γιατί, καθώς η ανθρωπότητα βαδίζει ολοταχώς προς την Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση, φαίνεται ότι εξακολουθεί να ζητάει εναγωνίως όλο και περισσότερο τον Άνθρωπο.Σε μία εποχή εκπληκτικών ταχυτήτων και απίστευτων υλικών κατακτήσεων, φαντάζει -βεβαίως- παράξενο να αναζητούμε ακόμη το ανθρώπινο στοιχείο. Πού ακριβώς βρίσκεται, όμως, το ηθικό στίγμα της εποχής μας; Σε αυτή τη διαρκή περιπλάνησή του στον χρόνο ο άνθρωπος δείχνει να έχει χάσει τον δρόμο. Και αυτό γιατί μπορεί να έγινε υπεράνθρωπος, μέσα από τις τεράστιες δυνατότητες που του εξασφάλισε η τεχνολογία, λησμόνησε όμως ότι πρέπει να παραμείνει Άνθρωπος.Τα αναρίθμητα λάθη του παρελθόντος, που οδήγησαν σε μεγάλους πολέμους, τεράστιες καταστροφές αλλά και κοινωνικές αδικίες, δεν κατάφεραν -δυστυχώς- να λειτουργήσουν αποτρεπτικά. Ταυτόχρονα, η αλματώδης πρόοδος δεν συνοδεύτηκε από μια αντίστοιχη αναβάθμιση της ηθικής μας ποιότητας.Μπορεί να αυξήθηκε το κεφάλαιο των γνώσεών μας, όμως μειώθηκε το κεφάλαιο της ανθρωπιάς μας, καθώς η πρόοδος έγινε αυτοσκοπός, αντί να τεθεί στην υπηρεσία του ανθρώπου. Σήμερα η ανθρωπότητα μπορεί να καμαρώνει για τα υψηλά επιστημονικά και τεχνολογικά της επιτεύγματα, θα έπρεπε όμως να αισθάνεται βαθύτατη ντροπή για καθημερινή καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε διάφορα σημεία του πλανήτη.Μια σειρά από τραγικές αντινομίες εξακολουθούν δυστυχώς να στιγματίζουν την εποχή μας. Ένας ανεπτυγμένος κόσμος που ζει προκλητικά εις βάρος του Τρίτου Κόσμου και μια σειρά από σοβαρά παγκόσμια προβλήματα, που εξακολουθούν να ταλανίζουν -ως σύγχρονες μάστιγες- την ανθρωπότητα.Πώς αλλιώς θα μπορούσε να εξηγηθεί ότι σε μια εποχή αλματώδους εξέλιξης εκατομμύρια συνάνθρωποί μας εξακολουθούν να έρχονται αντιμέτωποι καθημερινά με την πείνα, τη φτώχεια, την εξαθλίωση και την αδυναμία πρόσβασης σε πόσιμο νερό;Πώς είναι δυνατόν στον αιώνα της ψηφιακής επανάστασης να υπάρχουν εκατομμύρια αναλφάβητοι ενήλικες, αλλά και παιδιά, κυρίως στις χώρες της Ασίας και της υποσαχάριας Αφρικής;Με πόση ευκολία μπορεί να δεχθεί κανείς πως εκατομμύρια κορίτσια, κυρίως στην Ινδία και την Κίνα, θεωρούνται «αγνοούμενα», λόγω της βρεφοκτονίας και της επιλεκτικής άμβλωσης;Ποιος -τέλος- θα μπορούσε να πιστέψει ότι η ανθρωπότητα μετά από δύο καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους εξακολουθεί να βιώνει τις τραγικές συνέπειες του πολέμου σε αρκετές γωνιές του πλανήτη;Τα παραπάνω αποτελούν -δυστυχώς- ελάχιστα μόνο παραδείγματα καταπάτησης των στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που επιβεβαιώνουν απλώς την περίφημη φράση του Χέγκελ, σύμφωνα με την οποία «το μόνο που διδάσκει η ιστορία είναι ότι δεν διδασκόμαστε τίποτα από αυτή».Μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, των έντονων ανισοτήτων και των προκλητικών αντιθέσεων, το σύγχρονο σχολείο δεν μπορεί να παραμένει ουδέτερο. Η παιδεία, με την πραγματική και όχι με την τρέχουσα του όρου σημασία, οφείλει να δίνει μια καθημερινή μάχη για τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε Άνθρωπο. Εξάλλου, αυτό είναι και το αληθινό νόημα της μόρφωσης, να οδηγεί στη μεταμόρφωση, στην ανόρθωση των ψυχών, στην έννοια του «άνω θρώσκειν», όπως υπαγορεύει και η ετυμολογική ανάλυση της λέξης άνθρωπος. Το σύγχρονο σχολείοδεν μπορεί να αποσκοπεί απλώς στο να δώσει ένα καλό επαγγελματία στην κοινωνία, αλλά κυρίως ένα σωστό άνθρωπο.Σε μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι έχουν πάψει να σκέφτονται, είναι χρέος του εκπαιδευτικού μας συστήματος να καλλιεργεί στους μαθητές όχι μόνο γνώσεις, αλλά και γνώμη.Nα προετοιμάζει ανθρώπους που δεν θα εγκλωβίζονται στα στενά όρια του εαυτού τους, αλλά θα έχουν ανοιχτές τις κεραίες τους, για να συλλαμβάνουν τα μηνύματα της εποχής τους.Να διαμορφώνει ανθρώπους ελεύθερους και κατά συνέπεια υπεύθυνους.Το σημερινό σχολείο οφείλει να κηρύξει τον πόλεμο κατά της αδιαφορίας, που μεταβάλλει τους μαθητές σε παθητικούς δέκτες, χωρίς κρίση για αυτά που συμβαίνουν γύρω τους. Θα πρέπει να ενθαρρύνει την έννοια της συμμετοχής, που αποτελεί την πεμπτουσία της λειτουργίας του δημοκρατικού μας πολιτεύματος.Να καλλιεργεί την αξία του εθελοντισμού και της αλληλεγγύης, απέναντι σε κάθε συνάνθρωπό μας που έχει ανάγκη.Να ενισχύει την ευαισθητοποίηση των μαθητών απέναντι στα διάφορα κοινωνικά ή περιβαλλοντικά ζητήματα και να τους ωθεί να αναλαμβάνουν ενεργό δράση, για την αλλαγή του σύγχρονου κόσμου.Με λίγα λόγια να διαμορφώνει τον πολύπλευρο άνθρωπο, τον HomoUniversalis και όχι έναν αυριανό Homo Robato (άνθρωπο ρομπότ).Για να επιτύχει όλους αυτούς τους στόχους το σημερινό σχολείο, απαιτείται μια πολύ βασική προϋπόθεση: Οι σημερινοί νέοι, μεγαλώνοντας μέσα σε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα ατομικιστικού ωφελιμισμού και ζώντας μέσα σε μια βαθιά ανταγωνιστική αλλά και εγωιστική κοινωνία, είναι ανάγκη να στραφούν κάποια στιγμή από το «εγώ» στο «εμείς». Δεν αρκεί να ενημερώνονται και να ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο για τα δικά τους δικαιώματα.Θα χρειαστεί κάποια στιγμή να αγωνιστούν και για τα δικαιώματα του άλλου. Και αυτός ο άλλος μπορεί να είναι, είτε ο διπλανός τους, είτε ένας άνθρωπος άγνωστος σε αυτούς. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα, λοιπόν, πρέπει να καλλιεργήσει την ευαισθησία για τον συνάνθρωπο. Να βοηθήσει τους νέους να συναισθανθούν το βαθύτερο νόημα των στίχων του ποιητή Τζoν Ντoνν: «Κάθε ανθρώπου θάνατος είναι και δικός σου θάνατος. Γι’ αυτό ποτέ μην στέλνεις να ρωτήσεις για ποιον χτυπάει η καμπάνα. Χτυπάει για σένα».Χρειάζεται και κάτι ακόμα: Τα σημερινά παιδιά πρέπει να συνειδητοποιήσουν πως απολαμβάνουν μια σειρά δικαιωμάτων, που κατακτήθηκαν μέσα από τον αγώνα των προηγούμενων γενιών. Έχουν κληρονομήσει ένα κοινωνικό κεφάλαιο δικαιωμάτων, που σχηματίστηκε μέσα από τις καταθέσεις όλων των προηγούμενων και το οποίο οφείλουν όχι απλώς να το διατηρήσουν, αλλά και να το επαυξήσουν. Για να συμβεί αυτό, δεν αρκεί απλώς να διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Θα πρέπει να ανταποκρίνονται και στις υποχρεώσεις τους. Γιατί η ύπαρξη των δικαιωμάτων στηρίζεται στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων.Στηρίζεται όχι στη νοοτροπία του «θέλω», αλλά στη νοοτροπία του «δίνω». Βασίζεται στην έννοια της ευθύνης, που αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Γι’ αυτό και όταν ορισμένοι ανεγκέφαλοι νεαροί καταστρέφουν το άγαλμα ενός Ρήγα, ή ενός Κοραή, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν ασεβούν απλώς απέναντι στην Ιστορία. Ασεβούν απέναντι στα ίδια τους τα δικαιώματα, που διαμορφώθηκαν μέσα από τις θυσίες του παρελθόντος.Χρειαζόμαστε μια άλλη Παιδεία. που να μην φοβάται να μιλήσει στα παιδιά για τα δικαιώματα, αλλά και για τις υποχρεώσεις τους.Μια Παιδεία που θα προετοιμάζει το μέλλον χωρίς να φοβάται το παρελθόν.Μια Παιδεία που θα καλλιεργεί στους νέους γνώσεις και δεξιότητες, αλλά με γνώμονα τον σεβασμό στις μεγάλες πανανθρώπινες αξίες.Μια Παιδεία που θα αναγνωρίζει την μοναδικότητα του ατόμου, αλλά ταυτόχρονα θα αναδεικνύει τη σημασία της υγιούς συλλογικότητας.Μια Παιδεία που θα ισοδυναμεί με το άναμμα μιας φλόγας στις ψυχές των νέων ανθρώπων, για ένα καλύτερο αύριο.Εκεί πρέπει να δοθεί η μάχη. Γιατί όπως λέει και ο ποιητής, «αν δεν καώ εγώ, αν δεν καείς εσύ, αν δεν καούμε εμείς, πώς θα γενούν τα σκοτάδια φως»;



Αρχισυντάκτες: Κάβουρας Παντελής (για Α'Λυκείου), Γεωργίου Μαριάννα, Σοφία Βάγια (για Β' Λυκείου)  

 

Συντακτική επιτροπή: Μαραγκού Δυοβουνιώτου Αριστέα-Ιωάννα, Γεωργίου Παναγιώτης, Κογκαλίδης Άγγελος, Μπαμπίχα-Νίνου Ηλέκτρα, Λαγουδάκη Μαριλένα.

 

Υπ.καθηγήτρια: Σπυριδούλα Χαδιάρη

Μαθητική Εφημερίδα, © 2016-18, Εκπαιδευτήρια Δούκα, Powered by Βασίλης Οικονόμου