Η σύγχρονη ελληνική δημοκρατική κοινωνία: Μία επιδέξια δομημένη ψευδαίσθηση

Updated: Jan 31

από τη μαθήτρια Αλεξάνδρα Οικονόμου Α'2 Λυκείου


Ζούμε σε μια κοινωνία που αρέσκεται να ισχυρίζεται πως αποτελεί, μεταξύ άλλων μεγαλοπρεπών και αβάσιμων τίτλων, τρανή υπερασπίστρια του δημοκρατικού πολιτεύματος. Με την ασταμάτητη παγκόσμια άνοδο κινημάτων όπως η πολιτική ορθότητα και ο φεμινισμός, κινήματα που έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται και στον ελλαδικό χώρο χάρη στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης που βρίσκεται σε εξέλιξη και που προάγουν τις αρχές της ισότητας, έννοια στενά συνδεδεμένη με τους δημοκρατικούς θεσμούς , προσφέρεται ένα πάτημα στους πολιτικά ισχυρούς που τους επιτρέπει να διατυμπανίζουν τη σπουδαιότητα των σημερινών γραφειοκρατικών διαδικασιών προσδίδοντάς τους ιδιότητες δημοκρατικού χαρακτήρα. Μέσω αυτών των διαδικασιών χαλιναγωγούν έμμεσα την κοινή γνώμη, προλαμβάνοντας οποιαδήποτε πιθανή μορφή αντίδρασης και διαμαρτυρίας στις διεφθαρμένες αποφάσεις τους, εδραιώνοντας την ψευδαίσθηση πως η εξουσία βρίσκεται στα χέρια του ικανού λαού, συνδέοντας παράλληλα τη σύγχρονη εποχή με τον ένδοξο χρυσό αιώνα του Περικλή. Ένας έξυπνος και ύπουλος ελιγμός που στοχεύει στο κέντρο της υπερυψωμένης εθνικής υπερηφάνειας των Ελλήνων και τους αποσπά από την αναζήτηση εξηγήσεων και τεκμηρίων για την πενιχρή κοινωνικοπολιτική κατάσταση της χώρας, γλιτώνοντας τους κερδοσκόπους βουλευτές, υπουργούς και λοιπούς πολιτικούς εκπροσώπους από τη λογοδοσία στο βωμό της δικαιοσύνης για τις τραγικές και υποκινούμενες από προσωπικά συμφέροντα αποφάσεις τους.



Όμως είναι τουλάχιστον ορθό να κάνουμε λόγο για την ύπαρξη δημοκρατίας, με την πραγματική της σημασία, στην Ελλάδα του 21ου αιώνα; Και είναι δυνατόν να επιθυμούμε τη σύνδεση μεταξύ της πολιτικής κατάστασης της Αθήνας του Περικλή και της Ελλάδας του σήμερα; Πρέπει να σημειωθεί βέβαια ότι ακόμα και η Αθηναϊκή κοινωνία του 5ου αιώνα δεν είχε απολύτως δημοκρατικό χαρακτήρα, κυρίως επειδή υπονομευόταν από τη χαρισματική και επιβλητική φυσιογνωμία της κεντρικής ηγετικής φιγούρας της, αλλά για χάρη συντομίας και περιεκτικότητας, αφού το προαναφερόμενο θέμα χρίζει ξεχωριστής ανάλυσης, το γεγονός αυτό θα παραβλεφθεί στα όρια του παρόντος άρθρου. Φυσικά, προκειμένου να φτάσουμε στο σημείο ολοκληρωμένης αξιολόγησης του τωρινού ελληνικού πολιτεύματος, είναι αναγκαία η περαιτέρω εντριβή με τον ορισμό και την έννοια της δημοκρατίας, τι αυτή αντιπροσωπεύει, προασπίζει και απαιτεί.


Ξεκινώντας από μια καθαρά ετυμολογική και λιγότερο φιλοσοφική προσέγγιση, όπως σίγουρα έχει ακούσει το σύνολο του μαθητικού σώματος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από μια πληθώρα φιλολόγων, η λέξη δημοκρατία προέρχεται από τους όρους «δήμος» και «κράτος», ενώ η δημιουργία της χρονολογείται στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ, χωρίς να έχει αποδοθεί σε κάποια συγκεκριμένη προσωπικότητα της εποχής. Η λέξη «δήμος» κατά την αρχαιότητα δεν είχε τη σημερινή σημασία της οντότητας της δημόσιας διοίκησης που περιλαμβάνει μια πόλη και τις κοντινές της κωμοπόλεις , αλλά αυτή του λαού, του συνόλου του ανθρώπου που είχαν πολιτικά δικαιώματα. Η λέξη «κράτος» από την άλλη, σημαίνει δύναμη, εξουσία, κυριαρχία. Ο όρος υιοθετήθηκε από τους Αθηναίους «ώστε να δηλώνει το πολίτευμα εκείνο στο οποίο η εξουσία βρίσκεται στα χέρια των εχόντων πολιτικών δικαιωμάτων». Επειδή όμως η παραπάνω διευκρίνιση, ενώ στην περιορισμένη και σαφώς μικρότερη κοινωνία της αρχαιότητας ήταν υπεραρκετή για την πλήρη απόδοση και περιγραφή της δημοκρατικής ιδέας, δεν ικανοποιεί την πολύπλοκη σημερινή κοινωνία, θα ήταν σκόπιμο να ξεπεραστεί το ετυμολογικό κομμάτι και να αποσπαστούν ορισμένα τμήματα του αρχικού ορισμού τα οποία θα αναλυθούν και θα επεκταθούν με σκοπό τη διαμόρφωση χρήσιμων πορισμάτων.


Τα πορίσματα αυτά συμπυκνώνονται και παίρνουν μορφή μέσω της δημοκρατικής αρχής η οποία χωρίζει τον ορισμό της δημοκρατίας σε τρία μέρη. Αναλυτικότερα, σε αυτήν αναφέρονται οι εξής προϋποθέσεις για την αναγνώριση ενός καθεστώτος ως δημοκρατικού: Η εξουσία πρέπει να πηγάζει από το λαό, να ασκείται από αυτόν και να εξυπηρετεί τα συμφέροντά του. Τρεις φαινομενικά αυτονόητες απαιτήσεις, προφανή προϊόντα του πυρήνα της έννοιας της δημοκρατίας, οι οποίες προέκυψαν και καθιερώθηκαν χάρη στη περίφημη πλέον φράση του ξακουστού 16ου προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, Αβραάμ Λίνκολν: “A democratic government is a government of the people, by the people andfor the people.”(Ακριβής απόδοση στα Ελληνικά: Μια δημοκρατική κυβέρνηση είναι μια κυβέρνηση του λαού, από το λαό και για το λαό) και υποτίθεται, η παράθεση ενός ρηματικού τύπου που υποδηλώνει αμφιβολία θα εξηγηθεί μέσω των επικείμενων δηλώσεων, πως πλέον χρησιμοποιούνται ως βασικά κριτήρια για την κατηγοριοποίηση μιας κυβέρνησης ως δημοκρατικής.


Εν έτη 2019, 76 κράτη της υφηλίου, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, αναγνωρίζονται ως αδιαμφισβήτητα δημοκρατικά από το δείκτη δημοκρατικότητας του Economist Intelligence Unit και περιλαμβάνονται στον αντίστοιχο κατάλογο στις κατηγορίες ώριμες και ατελείς δημοκρατίες. Όμως είναι αξιοθαύμαστο πως, αν προσπαθήσει να φέρει κανείς στο μυαλό του μια χώρα της οποίας η διακυβέρνηση πλησιάζει έστω στην ικανοποίηση της δημοκρατικής αρχής, θα δυσκολευτεί τρομερά να εντοπίσει μία, αν τελικά το καταφέρει. Παρόλα αυτά στις εκθέσεις που εξηγούν, μερικώς, καθώς το επιτελείου του γνωστού περιοδικού αρνείται να αποκαλύψει τον αναλυτικό τρόπο λειτουργίας αυτού του πολιτικού παραρτήματός του υπό τον φόβο ότι αυτή η πρωτοποριακή του δράση θα υποκλαπεί από ανταγωνιστές του, τον τρόπο διαμόρφωσης του δείκτη και τους 60 παράγοντες που τον συντελούν, τονίζεται πως, σε περίπτωση που δεν πληρούνται οι περιορισμοί που θέτει η δημοκρατική αρχή από ένα κράτος, το ενδεχόμενο κατηγοριοποίησής του σε ένα από τα δύο δημοκρατικά πλαίσια απορρίπτεται ασυζητητί. Τα δύο αυτά γεγονότα είναι τρομερά αντιφατικά και η συνύπαρξή τους πιθανότατα προκαλεί, δικαιολογημένα, σύγχυση σε κάθε επίδοξο παρατηρητή της παγκόσμιας πολιτικής σκηνής. Είναι αδιαμφισβήτητα αδύνατο να ισχύουν και τα δύο. Τα φυσικά επακόλουθα αυτής της συνειδητοποίησης βέβαια, είναι η αρχική αμφισβήτηση της εγκυρότητας της πηγής και, ύστερα, η καχυποψία απέναντι στο σύνολο των υπαρχόντων κυβερνήσεων.


Αλλά μια τόσο απόλυτη προσέγγιση δεν θα ήταν συνετή όσο διαπραγματεύεται κανείς το πολυσύνθετο και αφάνταστα λεπτό, στη σημερινή εποχή, θέμα της δημοκρατίας, αν και, ειλικρινά, δεν πρόκειται μέσω των παρακάτω στοιχείων να υποβοηθηθεί η εξάλειψη αυτών των αμφιβολιών. Η βιαστική κατάληξη σε βαρύγδουπα συμπεράσματα μόνο ως επιπόλαια πράξη μπορεί να χαρακτηριστεί. Έχοντας τονίσει αυτό το στοιχείο, ήρθε η ώρα της ξεδιάλυνσης αυτής της παράδοξης κατάστασης. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος όμως, είναι αναγκαία μια αναδρομή στο χρόνο, συγκεκριμένα στο μακρινό 18ο αιώνα, κατά τη διάρκεια του οποίου αναπτύχθηκε και κυριάρχησε στη δυτική Ευρώπη ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κινήματα όλων των εποχών, που έμελλε να αλλάξει την πορεία της ιστορίας και του οποίου ο αντίκτυπος διακρινόταν για αρκετά χρόνια μετά τη σταδιακή αποσύνθεσή του. Αυτή η ιδεολογική και πολιτιστική κίνηση βέβαια δεν είναι άλλη από το Διαφωτισμό [..] {συνεχίζεται…}

Αρχισυντάκτες: Κάβουρας Παντελής (για Α'Λυκείου), Γεωργίου Μαριάννα, Σοφία Βάγια (για Β' Λυκείου)  

 

Συντακτική επιτροπή: Μαραγκού Δυοβουνιώτου Αριστέα-Ιωάννα, Γεωργίου Παναγιώτης, Κογκαλίδης Άγγελος, Μπαμπίχα-Νίνου Ηλέκτρα, Λαγουδάκη Μαριλένα.

 

Υπ.καθηγήτρια: Σπυριδούλα Χαδιάρη

Μαθητική Εφημερίδα, © 2016-18, Εκπαιδευτήρια Δούκα, Powered by Βασίλης Οικονόμου