• shadiari

Μπανταουί, ένα παιδί από την έρημο του Μοχέντ Αλτράντ

Ομιλία του κ. Ν. Α. Κούκη στην επίσημη παρουσίαση του βιβλίου του Μοχέντ Αλτράντ «Μπανταουί, ένα παιδί από την έρημο».


Η ιστορία του Μαγιούφ είναι η σκληρή αλλά και γοητευτική διαδρομή ενός μικρού Βεδουΐνου προς ένα δημιουργικό μέλλον, βασισμένο στη μόρφωση, στην εκπαίδευση. Ενός παιδιού που γεννιέται σε μια σκηνή στην έρημο και, για να φοιτήσει στο πρώτο του σχολείο, θα πρέπει να προχωρήσει χιλιόμετρα μέσα στην έρημο και τα χωράφια. Στην αρχή κρυφά, μακριά από τα βλέμματα εκείνων που μπορεί να τον εμποδίσουν, δηλαδή του άμεσου οικογενειακού του περιβάλλοντος.Σας θυμίζει κάτι αυτό;Δείτε τις φωτογραφίες των πατεράδων και των μανάδων μας, τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, τις αναμνηστικές φωτογραφίες που έβγαζαν οι δάσκαλοι, με τα παιδιά στην είσοδο του σχολείου. Δείτε τα πρόσωπά τους, ντυμένα όλα με τα “καλά” τους, δηλαδή τα αποφόρια που έστελνε η UNRA και τα ξυπόλυτα -πολλών από αυτά- πόδια τους. Τότε θα καταλάβουμε ότι η ιστορία του Μαγιούφ δεν είναι η ιστορία ενός ξωτικού, μια φανταστική επινόηση, αλλά η ιστορία που κάποτε ήταν ζώσα πραγματικότητα σ’ ένα μεταπολεμικό -και στην Ελλάδα μετεμφυλιακό- κόσμο, κοινό για εκατομμύρια παιδιών, έναν κόσμο, που για να σπουδάσουν, όσα το κατόρθωναν, χρειαζόταν να μείνουν σε ανήλιαγα υπόγεια σε άλλα χωριά, συχνά χωρίς φαΐ για μέρες. Για τα παιδιά αυτά, όπως ο Μαγιούφ, το βιβλίο είναι ένας ύμνος στην ατσάλινη βούληση.Η ιστορία του αρθρώνεται ευθύγραμμα, χωρίς τις κοπιαστικές για παιδιά και εφήβους αφηγηματικές τεχνικές, με γλώσσα απλή και με δομική διάρθρωση τέτοια που επιτρέπει την αβίαστη παρακολούθηση και αφομοίωση της εξέλιξης. Ο χωρισμός της αφηγημένης ιστορίας σε 48 ενότητες, προσφέρει την κατανόηση όλων των σταδίων της περιπέτειας του ήρωά μας, από τα πρώτα του νηπιακά βήματα μέχρι την οριστική εγκατάστασή του στη Γαλλία, τόπο των πανεπιστημιακών του σπουδών, με υποτροφία του κράτους της Συρίας. Ο Μαγιούφ θα ξεκινήσει το δύσκολο δρόμο της απόκτησης εκπαιδευτικών εφοδίων έχοντας να υπερβεί ένα πλήθος εμποδίων, θα πορεύεται για ώρες μέχρι το πρώτο του σχολείο, στο οποίο και θα φοιτά στην αρχή κρυφά. Θα πρέπει να ξεπεράσει την άρνηση της κηδεμόνος του, της γιαγιάς του, θα αντιμετωπίσει την αδιαφορία του φυσικού του πατέρα, την εχθρότητα των ετεροθαλών αδελφών του. Θα αλλάξει πόλεις εγκατάστασης και θα επιβιώνει με δυσκολία, κοιτώντας, όμως, πάντα με προσήλωση το στόχο του που θα μετατραπεί σε προσωπική του μοίρα. Αν το πεπρωμένο του ανθρώπου είναι ο χαρακτήρας του, ο Μαγιούφ, είναι εφοδιασμένος μ’ ένα αξιακό σύστημα που βασίζεται είτε στο ένστικτο είτε στη διαισθητική του αντίθεση μ’ ένα περιβάλλον στασιμότητας, παραδοσιακής ακινησίας και αποτροπής προς οτιδήποτε νέο και δημιουργικό.Σε μια χώρα χωρίς σοβαρές, κατάλληλες εκπαιδευτικές δομές, η επιτυχία εξαρτάται περισσότερο από το χάρισμα που δεν μπορεί παρά να εκδηλωθεί, ανεξαρτήτως των συνθηκών. Το ερώτημα που ο αναγνώστης θέτει είναι τι συμβαίνει με τα άλλα παιδιά, εκείνα που κινούνται σε μεσαίο ή πιο χαμηλό επίπεδο. Αυτό που προκύπτει από το βιβλίο είναι ότι η μοίρα τους είναι προδιαγεγραμμένη. Γι’ αυτά τα παιδιά οι ιερές παραδόσεις της φυλής των Βεδουΐνων που επιτρέπουν τη συνοχή και την επιβίωση μέσα στις σκληρές συνθήκες της ερήμου, γίνονται η φυλακή τους, ένας περίκλειστος τόπος που απαγορεύει τη θέαση του κόσμου και των θαυμαστών του ανατροπών. Αυτό που ο Μαγιούφ έκανε, να σπουδάσει και να μη γίνει βοσκός, είναι μια επανάσταση των εκλεκτών του πνεύματος. Ταυτόχρονα, όμως, σηματοδοτεί την έξοδο από τον στατικό κόσμο της παράδοσης που λειτουργεί ως βάρος, ως φραγμός στην ανακάλυψη των προκλήσεων ενός κόσμου βασισμένου στη γνώση, ο οποίος αλλάζει διαρκώς. Η ευκαιρία είναι η εκπαίδευση. Αλλά πώς μπορεί να το δει ένα παιδί όταν οι κηδεμόνες του πορεύονται με το βλέμμα στο παρελθόν;Ίσως ο Μαγιούφ, όπως και πολλά άλλα παιδιά, είχε ως αφετηρία την ψυχική προτροπή της μάνας του. Λίγο πριν η αποδιωγμένη αυτή γυναίκα (και από τον πρώτο της άντρα, χωρίς λόγο, και από την ίδια τη μάνα της) αφήσει την τελευταία της πνοή, στην τελευταία τους συνομιλία, ο ήρωάς μας είδε στα πονεμένα μάτια της «πουλιά, μεγάλα λευκά λουλούδια που λύγιζαν στον άνεμο και στις δροσερές σκιές». Τούτο το δομικό, αφετηριακό στοιχείο λειτουργεί ως προτροπή, είναι το ψυχικό εφαλτήριο. Η υπόσχεση από τη μεριά του Μαγιούφ δίνεται σιωπηρά και είναι δέσμευση: θα γίνει ο καλύτερος. Δεν θα το πει μόνο, αλλά και θα το κάνει. Γιατί ανάμεσα στην υπόσχεση, τη βούληση και την πράξη μεσολαβεί η θέληση. Και ο Μαγιούφ αποδεικνύει σε κάθε του βήμα ότι είναι φτιαγμένος από σκληρό υλικό, ακόμη κι αν πρέπει να αποτινάξει από πάνω του καταστροφικές για την ατομικότητά του δεσμεύσεις και «ιερές παραδόσεις».Γιατί ο Μαγιούφ θα αντιμετωπιστεί ως αποστάτης, ως προδότης της φυλής. Οι οικείοι του θα τον αντιμετωπίσουν ως κάτι το ξένο, το αλλόκοτο. Δεν είναι ο συνεχιστής, αλλά ο αποστασιοποιημένος ανατροπέας. Δεν ακούει μέσα του τη συνείδηση της φυλής, αλλά τις υπέροχες μουσικές ενός άλλου κόσμου, πολύ μακριά από την έρημο, το παραδοσιακό εμπόριο, τις στατικές ιεραρχίες, το σεβασμό που επιβάλλεται αυθαίρετα, καθώς κι εκείνον των προαιώνιων καταβολών. Στο βιβλίο ο αφηγητής θα αναφερθεί με τρυφερότητα στη θεία και στον άτυχο θείο του. Στην πρώτη, που -με την ευπροσήγορη φύση της- λειτουργεί ως αντίθεση προς τη σκληρή γιαγιά του και τον αδιάφορο φυσικό του γεννήτορα. Στον δεύτερο, για να δείξει τη διαφθορά σε μια χώρα χωρίς θεσμούς, στην οποία η δικαιοσύνη αποδίδεται με πλειστηριασμό χρηματικών ποσών.Εξ αυτών και η σκληρή απόφαση της αποκοπής από το παρελθόν της ερήμου. Όταν ο Μαγιούφ, ως Κάρχερ πια, θα επιστρέψει ως επισκέπτης στην πατρώα γη, θα λάβει μια απόφαση ομολογουμένως δύσκολη: θα συνειδητοποιήσει ότι οι άνθρωποι που αποτελούσαν το άμεσο περιβάλλον του δεν έχουν θέση στον νέο του κόσμο και θα τους προσπεράσει. Μόνο στο μνήμα της μάνας του θα αποτίσει φόρο τιμής, σ’ αυτήν οφείλει να αναφερθεί, αυτήν θα κρατήσει στην ψυχή του, τα πουλιά και τα λουλούδιατου νέου κόσμου, στον οποίο ανήκει. Η μοναχική του πορεία δεν είναι ορφάνια, είναι απελευθερωτική και λυτρωτική αποκοπή από το σκότος, είναι ύμνος στην ατομικότητα που αναζητά την καταξίωση. Είναι η αποστροφή σ’ έναν κόσμο που αρνείται το σεβασμό σε ό,τι τον υπερβαίνει, σ’ έναν κόσμο που η ανεκτικότητα είναι άγνωστη λέξη, χωρίς αγάπη και τρυφερότητα για τα όνειρα των παιδιών.Στο κείμενο οι δυσκολίες συνδυάζονται με νέες προκλήσεις. Σαν αναβαθμίδα: οι σπουδές στη Γαλλία, ο διορισμός στην πετρελαϊκή εταιρεία, η Φάντια, ο παιδικός του έρωτας. Προς το τέλος, το ύφος του κειμένου αναδεικνύει την αγωνιώδη εσωτερική πάλη. Το ατύχημα στον τομέα άντλησης πετρελαίου, τομέα ευθύνης του Κάρχερ, θα λειτουργήσει ως στοιχείο δομής, που θα οδηγήσει στην τελική λύση. Η έρημος τον καλεί, μαγνήτης η παιδική ηλικία, που είναι ο πατέρας της ενήλικης ζωής μας. Αυτή τον καλεί να μείνει εκεί. Μόνο που τώρα υπάρχει κι ένα ψυχικό τραύμα δυσεπούλωτο. Η Φάντια, ο παιδικός του έρωτας, που ανήκει κι αυτή σ’ ένα ξένο πια περιβάλλον, θα σαρωθεί από την απόφαση του ήρωα να φύγει μακριά απ’ ό,τι τον συνδέει με την έρημο και τη Συρία.Ακόμη κι αν ο πόνος της ψυχής του είναι μεγάλος, ο αφηγητής θα δώσει τρυφερά, σαν ομολογία σεβασμού, τον τελευταίο λόγο στη Φάντια. Θα κατανοήσουμε και τη δική της πλευρά, θα βιώσουμε και το δικό της ψυχικό τραύμα. Έτσι συμβαίνει πάντοτε. Οι επιλογές μας έχουν κόστος και καλό είναι να βλέπουμε και την απέναντι πλευρά. Αξίζει το σεβασμό μας. Μπορεί και να πρέπει να ζητήσουμε να μας συγχωρήσουν. Σ’ αυτό το τελευταίο στάδιο έγκειται και η τρυφερότητα που αναδύεται από το κείμενο. Ας ακούσουμε και την άλλη πλευρά και ας ζυγιάσουμε με προσοχή τις ενέργειές μας. Για όλα υπαρχει κι ένα τίμημα.Ο Μαγιούφ, που έγινε Κάρχερ (νικητής) και για λίγο πάλι Μαγιούφ, μας θυμίζει αναμφίβολα το σκληρό αγώνα των ανθρώπων για επιβίωση και διάκριση. Μας θυμίζει ως Σύριος τους πρόσφυγες μιας κατεστραμμένης χώρας, στην οποία ζει ένας ιστορικός και περήφανος λαός.Και μια τελευταία λέξη: μια μέθοδος για να κρίνουμε την ποιότητα ενός προσώπου είναι να διαπιστώσουμε την αυθεντικότητά του. Σ’ένα βιβλίο, την αλήθεια που αναδύεται καθώς ξετυλίγεται η ιστορία σε όλες της τις πτυχές. Η ειλικρίνεια δεν χρειάζεται την πειθώ. Και η αξία του βιβλίου βρίσκεται ακριβώς σ’ αυτό: ότι δεν χρειάστηκε να με πείσει γιατί είναι ειλικρινές.Σας ευχαριστώ.


Νίκος Α. ΚούκηςΦιλόλογος- ΙστορικόςΥπεύθυνος Λυκείου Εκπαιδευτηρίων Δούκα

Αρχισυντάκτες: Κάβουρας Παντελής (για Α'Λυκείου), Γεωργίου Μαριάννα, Σοφία Βάγια (για Β' Λυκείου)  

 

Συντακτική επιτροπή: Μαραγκού Δυοβουνιώτου Αριστέα-Ιωάννα, Γεωργίου Παναγιώτης, Κογκαλίδης Άγγελος, Μπαμπίχα-Νίνου Ηλέκτρα, Λαγουδάκη Μαριλένα.

 

Υπ.καθηγήτρια: Σπυριδούλα Χαδιάρη

Μαθητική Εφημερίδα, © 2016-18, Εκπαιδευτήρια Δούκα, Powered by Βασίλης Οικονόμου