• shadiari

Ρήνη: μία γνήσια επαναστάτρια!

Updated: Jul 22

από τη μαθήτρια Λία Συρίγου, Α1’ Λ

Στο πλαίσιο μελέτης και επεξεργασίας του διηγήματος του Κ. Θεοτόκη «Η Τιμή και το Χρήμα». Υπεύθυνη καθηγήτρια Σπ. Χαδιάρη, Φιλόλογος.


Το διήγημα "Η Τιμή και το Χρήμα" του Κωνσταντίνου Θεοτόκη είναι μία κοινωνική νουβέλα, η οποία είναι απαλλαγμένη από τις συνηθισμένες ειδυλλιακές αναπαραστάσεις μιας ζωής ήρεμης, χώρις διλήμματα και κλυδωνισμούς. Στο έργο θίγεται ο ρόλος του χρήματος στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων στην Ελλάδα των αρχών του 20ού αιώνα. Η νεαρή ηρωίδα Ρήνη ερωτεύεται έναν νέο από ανώτερη τάξη, που αντιμετωπίζει όμως οικονομικά προβλήματα. Η μητέρα της όμως, αρνείται να δώσει την προίκα που θέλει ο υποψήφιος γαμπρός. Μέσα από μια ιστορία απλή και σύντομη, ο συγγραφέας κατορθώνει να αποτυπώσει με παραστατικό τρόπο και κριτική σκέψη ένα διαχρονικό και καίριο κοινωνικό πρόβλημα, την εκμετάλλευση της γυναίκας από το αντρικό φύλο.

Η επαρχία του Θεοτόκη δεν αποτελεί έναν ιδανικό τόπο. Πρόκειται για μια κοινωνία κλειστή και οπισθοδρομική, για τα δεδομένα της σύγχρονης εποχής, που πνίγεται σε αδιέξοδα κοινωνικά σχήματα και παράλογες ηθικές προκαταλήψεις. Τόσο οι γυναίκες, όσο και οι άντρες, ασφυκτιούν κάτω από το αίσθημα της ντροπής, γνωρίζοντας καλά το συμφέρον και τη συναλλαγή, υπηρετώντας τον θεσμό της προίκας, του λαθρεμπορίου και το ρουσφετιού. Τα πρόσωπα του έργου — η σιόρα Τρινκούλαινα, ο Ανδρέας, ο θείος του — δεν είναι οι γνωστοί καλόκαρδοι χωρικοί, οι απαλλαγμένοι από τα πάθη, με τις σκληρές ρυτίδες στα πρόσωπα και τους χοντρούς ρόζους στα δάχτυλα. Αντιθέτως, εξαρτημένοι από τους όρους της κοινωνικής και οικονομικής ζωής και παγιδευμένοι στα αδιέξοδα που τους επιβάλλει η τάξη τους και η ηθική της μικρής κοινωνίας τους, φέρονται σκληρά, υπολογιστικά, κοιτάζουν το συμφέρον τους, υποκύπτουν στους όρους της ανάγκης και συμβιβάζονται.

Η Ρήνη συνειδητοποιώντας τα συναισθήματά της για τον Αντρέα, παραμένει πλήρως αφοσιωμένη στον αγαπημένο της και δεν θεωρεί πως υπάρχει τίποτε που να τους εμποδίζει να ζήσουν μαζί. Η ίδια το διατυπώνει ξανά και ξανά «Δουλευτάδες και οι δυο, ποιον έχουμε ανάγκη;», ενώ είναι προετοιμασμένη να εργαστεί και χωρίς να συμμερίζεται τις ανησυχίες του Αντρέα σχετικά με την κοινωνική του θέση και τα σχόλια των άλλων σε περίπτωση που χρειαστεί να βγει κι εκείνη στο μεροκάματο. Είναι βέβαιη πως με τη δουλειά τους μπορούν να στήσουν το σπίτι τους από την αρχή, χωρίς να χρειάζεται να παρακαλούν τη μητέρα της ή οποιονδήποτε άλλον για ελεημοσύνες.

Η αγάπη της παραμένει αγνή και σταθερή καθόλη τη διάρκεια της περιπετειώδους διαπραγμάτευσης για την προίκα, παρά μόνο μέχρι η ίδια να αντιληφθεί την επιμονή με την οποία ο Αντρέας πιέζει τη μητέρα της για τα χρήματα. Όταν εκείνος την εγκαταλείπει μόνη της στο σπίτι για να φύγει με το ψαράδικο, αδιαφορώντας για την εγκυμοσύνη της και λέγοντάς της πως αν θέλει να παντρευτούν θα πρέπει να πείσει τη μητέρα της να του δώσει τα χρήματα «Κάμε, α θέλεις, τη μάνα σου να τα δώκει.», η κοπέλα νιώθει πως δεν θέλει να την αγαπούν υπό προϋποθέσεις –και μάλιστα οικονομικές. Η Ειρήνη είναι η μόνη που δεν υπολογίζει ούτε κοινωνικές τάξεις ούτε οικονομικά συμφέροντα, είναι η μόνη που αγαπά χωρίς να ζητά κάποιο αντάλλαγμα, γι’ αυτό κι όταν αντιλαμβάνεται ότι ο Αντρέας είναι διατεθειμένος να την παντρευτεί μόνο αν λάβει την προίκα που ζητά, επιλέγει να τον εγκαταλείψει και να μεγαλώσει μόνη της το παιδί της. Η ίδια προτιμά να δουλέψει και να ορίσει η ίδια τη μοίρα της παρά να γίνει αντικείμενο οικονομικής συναλλαγής και μάλιστα από τον άνθρωπο για την αγάπη του οποίου θυσίασε την τιμή και το μέλλον της.

Από την ιστορία της Ρήνης βλέπουμε τη θέση της ερωτευμένης γυναίκα στην ελληνική αλλά και ευρωπαϊκή λογοτεχνία, από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα μέχρι και τον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία παρουσιάζεται εγκλωβισμένη σε μια περίοδο συνεχών αγώνων για τη μόρφωση, την ισότητα αλλά και την ουσιαστική απελευθέρωσή της. Η λογοτεχνία εκείνης της εποχής προβάλλει τραγικές ερωτικές ιστορίες, που συγκρούονται με οικονομικά συμφέροντα ή διακόπτονται βίαια όταν η κοινωνική ηθική δεν επιτρέπει την ευόδωση του ερωτικού αισθήματος. Ανάμεσα στις ηρωίδες των ιστοριών αυτών η Ρήνη ξεχωρίζει για τη θαρραλέα στάση της και την υπεράσπιση του δικαιώματός της στη ζωή. Η Ρήνη αντιπροσωπεύει φανερά το πρότυπο της αληθινά χειραφετημένης γύναικας, που ορίζει τον εαυτό της, δεν συμβιβάζεται με καμία κοινωνική προκατάληψη και διεκδικεί μόνη της τη ζωή που της αξίζει.


0 views0 comments